หน้าหลัก >> ศิลปินแห่งชาติ >> นายจิรัส อาจณรงค์

ชื่อ : นายจิรัส อาจณรงค์
สาขา : ศิลปะการแสดง
สาขาย่อย : ดนตรีไทย
ปีที่ได้รับ : 2545
คำประกาศเกียรติคุณ
นายจิรัส อาจณรงค์ เกิดเมื่อวันที่ ๑๖ พฤศจิกายน ๒๔๗๕ ที่อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม บิดาชื่อ นายหลิม มารดาชื่อ นางล้อม อาจณรงค์ สำเร็จการศึกษาระดับนาฏศิลป์ชั้นสูง ที่โรงเรียนนาฏศิลป์ กรมศิลปากร เริ่มรับราชการ เมื่อปีพุทธศักราช ๒๔๙๑ในแผนกดุริยางค์ไทย กองการสังคีต กรมศิลปากร จนกระทั่งเกษียณอายุราชการในตำแหน่งผู้เชี่ยวชาญดนตรีไทย (ดุริยางคศิลปิน ระดับ ๘) นายจิรัส อาจณรงค์ ได้รับการถ่ายทอดความรู้จากครูดนตรีไทยชั้นเยี่ยมของชาติถึง ๘ คน และครูขับร้องอีก ๓ คน ในระหว่างรับราชการได้ทำหน้าที่ควบคุมวงปี่พาทย์มาโดยตลอด มีความรอบรู้เชี่ยวชาญและแม่นยำในทางขับร้องและทางบรรเลงทุกประเภท ทั้งเพลงหน้าพาทย์ และเพลงในพระราชพิธีและเพลงประกอบการแสดงโขน ละคร สามารถเล่นเครื่องดนตรีไทยได้ทุกเครื่องมือและที่ชำนาญเป็นพิเศษ คือ ระนาดเอก และฆ้องวงใหญ่ ในปีพุทธศักราช ๒๕๒๗ได้ทำหน้าที่ครั้งสำคัญคือ เป็นผู้ควบคุมวงปี่พาทย์ และเป็นผู้บรรเลงระนาดเอกในพิธีไหว้ครูและครอบครูโขน ละคร และพิธีพระราชทานต่อท่ารำเพลงองค์พระพิราพ ณ ศาลาดุสิดาลัย สวนจิตรลดา ปัจจุบันท่านก็ยังสร้างสรรค์ผลงานประพันธ์เพลงใหม่ ๆ เผยแพร่ต่อสาธารณชน ตามวาระโอกาสสำคัญต่าง ๆ ซึ่งได้รับความชื่นชมจากผู้ฟังเป็นอย่างดี เช่น เพลงศรีสุขมหามงคล ๓ ชั้น เพลงโหมโรงมหาสังข์ ๓ ชั้น นอกจากนี้ ยังได้แต่งเพลงประกอบการแสดงนาฏศิลป์ไทย เช่น ระบำศรีอยุธยา ระบำไดโนซอร์ ปัจจุบันท่านได้รับเกียรติให้เป็นผู้อ่านโองการประกอบพิธีไหว้ครูดนตรีไทยให้กับสถาบันต่าง ๆ เป็นผู้เชี่ยวชาญดนตรีไทย ของกรมศิลปากร และสอนดนตรีไทย ตามสถาบันการศึกษาต่าง ๆ นายจิรัส อาจณรงค์ เป็นศิลปินอาวุโสที่เปรียบเสมือนคลังความรู้ให้กับนักดนตรีไทยในปัจจุบันเป็นที่พึ่งให้คำปรึกษาแก่ศิลปินและครูดนตรีไทยมาโดยตลอด เป็นบุคคลที่วงการดนตรีไทยยอมรับนับถือในความรู้ความสามารถทั้งด้านทฤษฎีและปฏิบัติ ซึ่งเป็นแบบอย่างที่ดีของการเป็นนักดนตรีไทย สามารถถ่ายทอดและสืบสานงานดนตรีไทยระดับสูงให้แก่อนุชนรุ่นหลังได้เป็นอย่างดี นายจิรัส อาจณรงค์ จึงได้รับการยกย่องเชิดชูเกียรติเป็นศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง (ดนตรีไทย) ประจำปี พุทธศักราช ๒๕๔๕
ประวัติการศึกษา
ปีที่สำเร็จการศึกษา วุฒิการศึกษาที่จบ สถานที่ศึกษา
ปริญญาบัตรศึกษาศาสตรบัณฑิตกิติมศักดิ์ เทคโนโลยีราชมงคล
วิชาดุริยางค์ไทย
ประถมศึกษาปีที่๔ โรงเรียนวัดบางช้างใต้
นาฎศิลป์ชั้นต้นปีที่๖ โรงเรียนนาฏศิลป์ กรมศิลปากร
มัธยมศึกษาปีที่๔ โรงเรียนนาคประสิทธิ์
นาฏศิลป์ชั้นสูงปีที่๑ โรงเรียนนาฏศิลป์ กรมศิลปากร
ประวัติการทำงาน
ปี ตำแหน่ง สถานที่ทำงาน
๒๕๑๗ ดุริยางค์ศิลปิน ระดับ ๖ หัวหน้าแผนกดุริยางค์ไทย กรมศิลปากร
๒๕๒๓ ดุริยางค์ศิลปินระดับ ๘ ผู้เชี่ยวชาญดนตรีไทย กองการสังคีต กรมศิลปากร
๒๔๙๓ ดุริยางค์ศิลปินชั้นจัตวา กองการสังคีต กรมศิลปากร
๒๔๙๑ รับราชการในแผนกดุริยางค์ไทย กองการสังคีต กรมศิลปากร
รางวัลและเกียรติคุณที่เคยได้รับ
ปีที่ได้รับ ชื่อรางวัล หน่วยงานที่มอบ
เครื่องราชอิสริยาภรณ์
เครื่องราชอิสริยาภรณ์
เครื่องราชอิสริยาภรณ์
เครื่องราชอิสริยาภรณ์
รางวัลพระราชทานเหรียญพระรูปของสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมรากุมารี
๒๕๔๕ รางวัล ศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง (ดนตรีไทย) สำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ
ผลงาน
สถานที่และการติดต่อ

ลิขสิทธิ์ของ กรมส่งเสริมวัฒนธรรม กระทรวงวัฒนธรรม สำหรับใช้ประโยชน์เพื่อเผยแพร่ศิลปวัฒนธรรมและการศึกษา
โทรศัพท์ 02-2470013 Webmaster : กลุ่มเทคโนโลยีสารสนเทศ E-mail : it_dcp@culture.mail.go.th